محمود بن محمد چغمينى خوارزمى ( شارح : مير محمد اكبر بن محمد شاه ارزانى )

357

مفرح القلوب ( شرح قانونچه ) ( فارسى )

نيز كمتر كنند ، بلكه نكنند ، بهر آن كه ادهان سر گاهى موجب نزله مىشود و نزله منجر به سعال مُفرط مىگردد و شك نيست كه افراط ، مُزعرع جنين و مُهيّئ او بر اسقاط است . اما از آن كه زنان را كه معتاد به تدهين رأس‌اند ترك تدهين به غايت مشكل است ، بل باعث صداع و اكثرى از آفات است ، مختار اين درويش آن است كه روغنى كه استعمال مىكنند ، نخست با طبيخ ادويهء ملطِّفه مقويِّهء دِماغ ، كه ذى تفتيح باشد ، چون دارچينى و اسطوخودوس و مانند آن طبخ نمايند به طريق معروف ، پس گاه گاه استعمال مىكرده باشند كه بنا بر عدم تسديد مسام ، نزله و زكام احداث نمىنمايد . و ايضا بايد كه از حركت مفرط و وثبه و ضربه و سقط و خصوصا از جماع مجتنب باشد ، خاصه از جماعى كه متعب و طويل الزمان باشد . اگر گفته شود عالمى مرتكب اين امر مىگردد و هيچ مضرّتى به ظهور نمىرسد ، پس منع بهر چيست ؟ جواب آن است كه طبيبان عاقبت‌انديش هرچه در آن شائبه از ضرر ديده‌اند نهى از آن كرده‌اند و عدم ظهور ضرر كه بنا بر اعتياد يا اختلاف طبع به حصول مىانجامد از اعتبار ساقط است با آن كه ضرر جماع عقلا و تجربة ثابت شد و لو في البعض . و ايضا از امتلاى غذا و از غضب و غم و حزن و مانند آن هرچه اسباب اسقاط است احتراز فرمايند ، خصوص در ايام اوائل ، كه از اول تكوّن تا يك ماه باشد شديد المنع دانند . و ايضا لازم است كه ما تحت الشراسيف را به صوف نرم پوشيده دارند كه اصابت برد مر شكم حامله را مستحسن نيست . و ايضا از اشيا هرچه حريف و تلخ باشد ، چون كَبَر و تُرمِس و زيتون خام و هر چه مدرّ طمث است ، چون لوبيا و حمص و سمسم و مانند آن بپرهيزند . و از اغذيه بر خبز نقى و اسفيدباجات و زيرباجات و مانند آن كه ميل به قبض نداشته باشد اقتصار ورزند . و دايم از بسيار خوارى و تخمه ترسان باشند ، تا مبادا هيضه آورد ، كه حامله را هيچ چيز بدتر از هيضه نباشد ، كما لا يخفى . و آن را كه معتاد به خمر بود ، شراب ريحانى رقيق عتيق مناسب است . و از فواكهات ، زبيب و سفرجل حلو و كمثرى و تفاح مر و رمان مر بهتر است . و از ادويه ، جوارش لؤلؤ به غايت نيك است حوامل را . و به دستور ، جوارش ديگر كه از افاويهء لطيفه غير شديد الحرارة و شكر كثير ساخته باشند . و گلقند كه با عود و مصطكى مقوى بود جهت تقويت معده و تحليل مواد مجتمعه . اينها اكثر مىبايد داد و گاه گاه اضمدهء قابضه مسخنه معطره بر شكم بايد نهاد . صفت جوارش مرواريد كه حبالى را نافع است و كسى را كه كثير الاسقاط باشد و جنين او ضعيف همىشود و بعد ولادت نمىزيد فائده كلى بدهد و مصلح حال رحم و معده است : مرواريد ناسفته ، عاقرقرحا ، هر يك يك درم ، زنجبيل مصطكى ، هريك 4 درم ، زُرُنباد ، دَرونَج ، تخم كرفس ، شيطرج هندى ، قاقله ، جَوزبَوّا ، بَسباسَه ، قرفه ، هريك 2 درم ، به همين ، فلفل ، دارفلفل ، هر يك 3 درم ، دارچينى 5 درم ، شكر ، برابر جملهء ادويه ، يا زياده ، جوارش سازند ، چنانچه رسم است شربتى يك ملعقه و بدستور مفرحات ياقوتيه و دواء المسك و مشرود يطوس و امثال آن هرچه مقوى قلب باشد حفظ جنين مينمايد اگر در رحم سوء المزاج و ورم و مانند آن آفتى ديگر نباشد .